Yurt Dışında Şirket Kurmak: Sermaye İhracı, Kontrol Edilen Yabancı Kurum (KYK) Rejimi ve Yapı Seçimi

Kısa cevap: Türkiye'de yerleşik bir gerçek veya tüzel kişinin yurt dışında şirket kurması, Türk hukuku açısından serbesttir; ancak süreç üç ayrı düzenleme katmanını birden tetikler: (1) Türk Parası Kıymetini Koruma mevzuatı kapsamında sermaye ihracının bankalar aracılığıyla yapılması ve bildirilmesi, (2) Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 7. maddesindeki Kontrol Edilen Yabancı Kurum (KYK) rejimi uyarınca, belirli şartları taşıyan yurt dışı iştirakin kârının Türkiye'de beyan edilmesi ve (3) hedef ülkenin kendi şirketler hukuku, vergi hukuku ve göçmenlik mevzuatına uyum. Özellikle teknoloji girişimleri için ABD (Delaware C-Corp), İngiltere (Ltd) ve AB içinde Estonya/Hollanda gibi yapılar yaygın olarak tercih edilse de, "doğru" yapı yatırım hedeflerine, ortaklık yapısına ve vergi durumuna göre değişir.

Neden yurt dışında şirket kurulur?

Türk girişimcilerin ve şirketlerin yurt dışında şirket kurma nedenleri genellikle şu başlıklarda toplanır: yabancı yatırımcılardan fon almak (özellikle ABD merkezli risk sermayesi fonları çoğunlukla Delaware C-Corp yapısına yatırım yapmayı tercih eder), uluslararası pazarlara doğrudan erişim ve yerel müşteri/ödeme altyapısına sahip olmak, fikri mülkiyetin uluslararası bir tüzel kişilik altında toplanması ve bazı durumlarda vergi planlaması. Ancak "vergi avantajı" saflıkla ele alınmamalı; aşağıda açıklanan KYK rejimi, salt vergi motivasyonlu yapıların Türkiye'de beklenmeyen bir vergi yükü doğurmasına yol açabilir.

1. Sermaye ihracı: TPKK mevzuatı ve banka bildirimi

1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ve buna ilişkin 32 sayılı Karar, Türkiye'den yurt dışına sermaye transferini bankacılık sistemi üzerinden yapma ve merkez bankasına bildirme yükümlülüğü getirir. Pratikte bu, yurt dışındaki şirkete sermaye olarak konulacak tutarın bir Türk bankası aracılığıyla "yurt dışı doğrudan yatırım" kalemi altında transfer edilmesi anlamına gelir. Bu transferin doğru sınıflandırılması önemlidir — yanlış sınıflandırılan transferler (örneğin "hizmet bedeli" olarak gösterilen sermaye katkıları), hem kambiyo mevzuatı hem de vergi mevzuatı açısından sorun yaratabilir. Ayrıca, yurt dışındaki iştirakteki payların edinilmesi, Hazine ve Maliye Bakanlığına bildirim yükümlülüğüne tabi olabilir; bu bildirim genellikle bilgilendirme amaçlıdır ancak ihmal edilmesi idari para cezasına yol açabilir.

2. Kontrol Edilen Yabancı Kurum (KYK) rejimi

Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 7. maddesi, Türkiye'de tam mükellef bir kurumun, doğrudan veya dolaylı olarak en az %50 oranında sermayesine, kâr payına veya oy hakkına katıldığı yurt dışı iştirakin, aşağıdaki şartların tamamının birlikte gerçekleşmesi halinde, dağıtılmasa bile elde edilen kârını Türkiye'deki kurumun kurum kazancına dahil etmesini öngörür:

• İştirakin gayrisafi hasılatının %25 veya fazlasının, faiz, kâr payı, gayrimaddi hak bedeli (royalti), menkul kıymet satış geliri gibi "pasif gelir" niteliğindeki gelirlerden oluşması;
• İştirakin bulunduğu ülkede, en az %20 oranında, hesaplanan kurumlar vergisi yükü üzerinden gelir veya benzeri bir vergiye tabi olması (yani vergi yükünün %20'nin altında olması KYK rejimini tetikler);
• İştirakin ilgili yıldaki toplam gayrisafi hasılatının 100.000 TL karşılığı yabancı parayı aşması (eşik tutarlar dönemsel olarak güncellenir).

Bu üç şart birlikte gerçekleştiğinde, iştirakin kârı, Türkiye'deki ana şirketin hesap dönemi itibarıyla kurum kazancına dahil edilir ve kurumlar vergisine tabi olur — iştirak kârını fiilen Türkiye'ye transfer etmemiş olsa bile. Bu nedenle, özellikle düşük vergi oranı uygulayan ülkelerde (bazı offshore merkezler, belirli Körfez ülkeleri) kurulan, esas itibarıyla pasif gelir elde eden (örneğin sadece fikri mülkiyet lisanslama veya yatırım holdingi işlevi gören) bir yurt dışı yapı, Türkiye'de beklenmedik bir vergi yüküyle sonuçlanabilir. Aktif ticari faaliyet yürüten (yazılım satışı, hizmet sunumu, üretim) ve makul oranda kurumlar vergisi ödeyen ülkelerde kurulan iştirakler genellikle bu rejimin dışında kalır.

3. Transfer fiyatlandırması ve ilişkili kişi işlemleri

Türkiye'deki şirket ile yurt dışındaki iştirak arasında gerçekleşen işlemler (yönetim hizmeti, lisans, danışmanlık, ürün/hizmet alım-satımı), Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13. maddesindeki transfer fiyatlandırması hükümlerine tabidir. Bu işlemlerin emsallere uygunluk ilkesine göre fiyatlandırılması ve buna ilişkin belgelendirmenin (transfer fiyatlandırması raporu) yapılması gerekir. Özellikle "yurt dışı holding/IP şirketi - Türkiye operasyon şirketi" yapılarında, lisans bedelinin veya yönetim ücretinin emsal dışı belirlenmesi, hem örtülü kazanç dağıtımı hem de KDV/stopaj açısından risk oluşturur.

4. Yapı seçimi: hangi ülke, hangi şirket türü?

Pratikte sık karşılaşılan yapılar:

• ABD - Delaware C-Corporation: ABD merkezli risk sermayesi yatırımı planlayan teknoloji girişimleri için fiili standart. Hızlı kuruluş, esnek hisse yapısı (tercihli hisseler, opsiyon havuzu) ve yatırımcı sözleşmelerinin (SAFE, hisse alım sözleşmesi) bu hukuk düzenine göre standartlaşmış olması avantajdır. Dezavantajı, federal ve eyalet düzeyinde çift kurumlar vergisi ve "franchise tax" gibi ek yükümlülüklerdir.
• İngiltere - Limited Company: Kuruluşu hızlı ve maliyeti düşük; Companies House üzerinden tüm işlemler şeffaf şekilde takip edilebilir. AB pazarına erişim açısından Brexit sonrası bazı avantajlarını kaybetmiş olsa da, fintech ve SaaS şirketleri için halen popüler bir seçenektir.
• Hollanda / Estonya: AB içinde faaliyet göstermeyi planlayan, AB hukukuna tabi olmak isteyen veya dijital yönetim kolaylığı arayan (Estonya'nın e-Residency sistemi gibi) girişimler için tercih edilir. Hollanda'nın geniş vergi anlaşması ağı, holding yapıları için avantaj sağlayabilir.
• BAE (Dubai/Abu Dhabi serbest bölgeleri): %0 kurumlar vergisi eşiği (belirli ciro sınırının altında), Türkiye'ye coğrafi yakınlık ve bölgesel ticaret merkezi olma avantajlarıyla son yıllarda artan ilgi görüyor; ancak düşük efektif vergi oranı, KYK rejimi analizini özellikle önemli kılar.

5. Kuruluş sonrası: Türkiye'deki bildirim ve raporlama yükümlülükleri

Yurt dışı şirket kurulduktan sonra, Türkiye'deki gerçek veya tüzel kişi ortak için süregelen yükümlülükler söz konusudur: yıllık kurumlar/gelir vergisi beyannamesinde yurt dışı iştirak bilgilerinin bildirilmesi, KYK şartlarının her hesap döneminde yeniden değerlendirilmesi, kâr payı dağıtımının Türkiye'de vergilendirilmesi (çift vergilendirmeyi önleme anlaşmaları kapsamında yurt dışında ödenen vergilerin mahsubu mümkün olabilir) ve varlık beyanı/servet beyanı yükümlülükleri (gerçek kişiler için). Ayrıca, yurt dışı şirketin Türkiye'de bir işyeri veya bağımlı temsilcisi varsa, bu durum Türkiye'de "daimi işyeri" oluşturarak ayrı bir kurumlar vergisi mükellefiyeti doğurabilir.

Sonuç

Yurt dışında şirket kurmak, başvurunun kendisi kadar, sonrasındaki kambiyo bildirimleri, KYK analizleri ve transfer fiyatlandırması belgelendirmesiyle de yönetilmesi gereken sürekli bir uyum yüküdür. Yapının baştan yanlış kurulması — örneğin pasif gelir ağırlıklı bir offshore iştirak seçilmesi veya sermaye transferinin yanlış sınıflandırılması — yıllar sonra geriye dönük vergi incelemelerinde ciddi cezalara dönüşebilir. Bu nedenle, yurt dışı yapı kararını vermeden önce, hem hedef ülkenin şirketler hukukuna hem de Türk vergi ve kambiyo mevzuatına aşina bir avukattan ve mali müşavirden birlikte destek almanız, ileride doğabilecek risklerin önüne geçmek için kritik önemdedir.

Kaynaklar

1. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, m. 7 (Kontrol Edilen Yabancı Kurum), m. 13 (Transfer Fiyatlandırması).
2. 1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ve 32 sayılı Karar (Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğler).
3. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Yurt Dışı Doğrudan Yatırımlara İlişkin Bildirim Esasları.
4. Gelir İdaresi Başkanlığı, Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (Kontrol Edilen Yabancı Kurum uygulaması).

← Tüm yazılar