Cybersquatting (Türkçe kullanımıyla alan adı gaspı veya siber işgal), bir markanın veya tanınmış bir işaretin, hak sahibi olmayan bir kişi tarafından kötü niyetle alan adı olarak tescil edilmesidir. Bu yazıda, markanızı içeren bir alan adını geri almanın üç temel yolu nötr biçimde ele alınmaktadır.
Cybersquatting nedir?
Alan adı gaspı, tipik olarak başkasına ait tescilli veya tanınmış bir markanın; onu satmak, o markanın trafiğinden yararlanmak veya marka sahibini engellemek amacıyla alan adı olarak alınmasıdır. Uygulamada sık görülen bir türü typosquatting'tir: markanın yaygın yazım hatalarını (ör. bir harfi eksik/fazla) içeren alan adlarının tescil edilmesi.
Hangi hâllerde "kötü niyet" sayılır?
Kötü niyetin varlığı somut olaya göre değerlendirilir. Uygulamada öne çıkan göstergeler şunlardır:
- Alan adının, marka sahibine veya bir rakibe satılması teklifi,
- Alan adı üzerinden marka sahibinin müşterilerinin başka bir siteye yönlendirilmesi veya reklam geliri elde edilmesi,
- Marka sahibinin kendi markasını alan adı olarak kullanmasını engelleme amacı,
- Alan adı sahibinin, alan adı üzerinde hak veya meşru menfaatinin bulunmaması.
Alan adını geri almanın üç yolu
Uzantıya ve somut duruma göre üç ana yol izlenebilir:
- Müzakere ve ihtar: Alan adı sahibine ihtarname gönderilerek devrin talep edilmesi. Hızlı ve düşük maliyetli olabilir; ancak muhatabın iş birliğine bağlıdır.
- İdari uyuşmazlık çözümü:
.com,.netgibi gTLD'lerde WIPO UDRP süreci;.com.trgibi Türkiye ülke kodlu alan adlarında ise TRABİS bünyesindeki UÇHS mekanizması işletilir. Bu yollar davadan hızlıdır ve sonucunda alan adının devri veya iptali sağlanabilir. - Ulusal mahkeme: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında marka hakkına tecavüz ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında haksız rekabet hükümlerine dayanılarak dava açılabilir. Mahkeme yolu, idari mekanizmalardan farklı olarak tazminat talebine de imkân tanır.
Hangi yolu seçmeli?
Seçim; alan adının uzantısına, ihlalin ağırlığına ve talebin kapsamına göre değişir. Yalnızca alan adının devri/iptali isteniyorsa idari mekanizmalar (UDRP/UÇHS) genellikle daha hızlı ve öngörülebilirdir. Tazminat, itibar zararının giderilmesi veya cezai boyut söz konusuysa mahkeme yolu gündeme gelir. Bu yollar birbirinin alternatifi olabileceği gibi, koşullara göre birlikte de değerlendirilebilir.
Önleyici adımlar
- Alan adından önce marka tescili yaptırmak: idari ve adli süreçlerde hak sahipliğinin en güçlü dayanağıdır.
- Önemli uzantıları ve yaygın yazım varyantlarını savunma amaçlı önceden tescil ettirmek,
- Markanın alan adı olarak tescilini izlemek (marka/alan adı izleme hizmetleri) ve ihlalde erken hareket etmek.
Sıkça Sorulan Sorular
Cybersquatting ile karşılaşırsam önce ne yapmalıyım?
Öncelikle ihlalin kaydını tutmak (ekran görüntüsü, WHOIS bilgisi, tarih) ve alan adının uzantısına göre uygun yolu (ihtar, UDRP/UÇHS veya dava) belirlemek önerilir.
.com ile .com.tr alan adında süreç aynı mı?
Hayır. .com gibi gTLD'lerde WIPO UDRP, Türkiye ülke kodlu .tr uzantılarında ise TRABİS bünyesindeki UÇHS mekanizması uygulanır; usul ve sağlayıcılar farklıdır.
İdari yolla tazminat alınabilir mi?
Hayır. UDRP ve UÇHS gibi idari mekanizmalar yalnızca alan adının devrine veya iptaline karar verir; tazminat talebi ancak mahkeme yoluyla ileri sürülebilir.
Markam tescilli değilse ne olur?
Tescil, hak sahipliğini ispatta en güçlü dayanaktır. Tescil bulunmasa dahi tanınmışlık ve öncelikli kullanım gibi unsurlara dayanılabilir; ancak süreç daha zorlu olur.
Bu konuda hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?
Şirketinizin durumuna özel değerlendirme için iletişime geçin.
Görüşme Planla